Renowacja grobowca rodziny Lewickich, Julii Waśkiewicz i Wittingów na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie

W roku 2025 Instytut przeprowadził na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie II etap prac konserwatorskich i restauratorskich grobowca rodziny Lewickich, Julii Waśkiewicz i Wittingów. Grobowiec został zbudowany w kształcie aediculi w stylu historyzmu z elementami neogotyku i pochodzi z pracowni rzeźbiarsko-kamieniarskiej Leopolda Schimsera, co potwierdza sygnatura na cokole: „L. Schimser". Jak wynika z rozporządzenia magistratu lwowskiego nr 16383, grobowiec powstał ok. 1869 r. Jest on wpisany do ksiąg cmentarnych pod numerem pochówku 3 i znajduje się na polu 2 cmentarza Łyczakowskiego przy alei głównej, w pobliżu pomnika Seweryna Goszczyńskiego. Nad kryptą stoi wysoka, dwustopniowa neogotycka aedicula osadzona na dwu uskokowym cokole i dwu uskokowej kamiennej podstawie płytowej.

Dokumentacja i prace przygotowawcze

Przed rozpoczęciem prac konserwatorskich wykonano dokumentację fotograficzną. Prace dokumentacyjne kontynuowano przez cały okres trwania konserwacji, aż do jej zakończenia. Przeprowadzono kilkukrotną dezynfekcję obiektu z użyciem preparatu biobójczego Biotin R firmy Bresciani (Włochy). Zabieg ten był powtarzany przez cały okres trwania konserwacji grobowca.

Następnie przeprowadzono doczyszczanie elementów grobu wybraną metodą mechaniczną — przy użyciu piaskarki typu Ibix lub mikropiaskarki z odpowiednio dobranym ścierniwem (m.in. garnet, elektrokorund, drobny piasek szklarski), a także narzędzi mechanicznych typu Dremel oraz korundów o różnej gradacji.

Prace techniczne i stabilizacja

Po zakończeniu zabiegów oczyszczania wykonano ponowny montaż odspojonych fragmentów obiektu, m.in. lewej bocznej sterczyny. Wymagało to jej demontażu, oczyszczenia odwrocia, a następnie wklejenia na kleju mineralnym Mira 3130 firmy Mira (Polska) z zastosowaniem prętów z włókna szklanego.

Wykonano również prace techniczne przy daszku wieńczącym wnękę z rzeźbą, gdzie zaobserwowano poprzeczne spękania. Konieczne było wykonanie nawiertów oraz wprowadzenie prętów z włókna szklanego, co pozwoliło scalić ze sobą rozspojone fragmenty.

Rekonstrukcje i uzupełnienia

Wykonano bardzo szeroki zakres rekonstrukcji fragmentów detali rzeźbiarskich metodą flekowania, w podobnym materiale wapiennym. W pierwszej kolejności przygotowywano gniazda pod fleki, następnie dopasowywano ich formę i wklejano je na prętach z włókna szklanego przy użyciu zaprawy mineralnej lub kleju Akepox 5010 firmy Akemi (Niemcy). Dopiero po wklejeniu wykonywano ostateczną obróbkę formy plastycznej elektronarzędziami, dłutami, papierami ściernymi oraz pilnikami.

Uzupełniono ubytki formy oraz warstwy powierzchniowej przy użyciu odpowiednio opracowanej masy mineralnej imitującej kamień naturalny, na bazie zapraw mineralnych Restauriermörtel firmy Remmers (Niemcy). W uzupełnieniach zastosowano konstrukcje wzmacniające z drutu nierdzewnego. Nadano uzupełnieniom fakturę imitującą wapień, po czym utrzymywano kity w odpowiednich warunkach wilgotnościowych (tzw. sezonowanie). Zabiegi uzupełniania wykonano z zachowaniem zabytkowego charakteru obiektu — w miejscach spękań, ubytków technicznych, w partiach zamykających kompozycję i bryłę oraz w miejscach usuniętych cementowych spoin.

Zamontowano zachowane tablice inskrypcyjne na klinach, wypełniając spoiny zaprawą mineralną. Wykonano także rekonstrukcję zniszczonej tablicy znajdującej się z tyłu obiektu z materiału analogicznego do oryginału, tj. z czerwonego piaskowca trembowelskiego, bez odtwarzania napisów — ze względu na brak materiałów źródłowych pozyskanych w trakcie kwerendy.

Konserwacja reliktu wieńca i prace końcowe

Przeprowadzono konserwację reliktu wieńca znajdującego się z tyłu cokołu poprzez jego oczyszczenie oraz pokrycie farbą na bazie cynku, a następnie farbą nadającą właściwy kolor. Ostatnim etapem prac była unifikacja kolorystyczna powierzchni, konieczna w przypadku obiektu, gdzie zakres rekonstrukcji objął dużą powierzchnię.

Wykonano profilaktyczną dezynfekcję wszystkich elementów preparatem BFA firmy Remmers (Niemcy). Usunięto nadmiar ziemi wokół nagrobka — na tyle, na ile było to możliwe w stosunku do podniesionego poziomu gruntu cmentarza — oraz wysypano wokół tłuczeń wapienny. Po zakończeniu prac sporządzono powykonawczą dokumentację konserwatorską.

Przeprowadzone prace pozwoliły przywrócić wartości artystyczne i historyczne wybitnemu dziełu lwowskiej pracowni Leopolda Schimsera, świadczącemu o wysokim poziomie sztuki sepulkralnej XIX-wiecznego Lwowa.

Dzięki kompleksowej konserwacji grobowiec rodziny Lewickich, Julii Waśkiewicz i Wittingów odzyskał swój dawny blask i zachowa się dla kolejnych pokoleń jako trwałe świadectwo przeszłości kulturowej i narodowej Cmentarza Łyczakowskiego — jednej z najważniejszych nekropolii polskich poza granicami kraju.

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego.